Biologiya ixtisası (7005001)
Biokimya ixtisaslaşması üzrə magistratura təhsili
Azərbaycan Tibb Universitetində magistratura təhsili müasir elmin və səhiyyənin tələblərinə cavab verən, yüksək ixtisaslı və elmi-tədqiqat bacarıqlarına malik mütəxəssislərin hazırlanmasına yönəlmiş ali təhsilin ikinci səviyyəsidir. Tədris elmi-tədqiqat fəaliyyəti ilə təhsil prosesinin inteqrasiyasına, magistrantların müstəqil elmi düşünmə, tədqiqat aparma, nəticələri təhlil və təqdim etmə bacarıqlarının formalaşdırılmasına əsaslanır.
Azərbaycan Tibb Universitetində 7005001 – Biologiya ixtisası çərçivəsində Biokimya və Mikrobiologiya ixtisaslaşmaları üzrə magistr hazırlığı həyata keçirilir. Biokimya ixtisaslaşmasının baza kafedrası Bioloji kimya kafedrasıdır. Universitetin rəsmi məlumatına əsasən magistratura proqramları iki il davam edir və proqramlara magistrlik dissertasiyasının hazırlanması daxildir.
Biokimya canlı sistemlərdə gedən kimyəvi və molekulyar prosesləri, biomolekulların quruluş və funksiyalarını, metabolik yolları və onların tənzimlənməsini öyrənən fundamental elm sahəsidir. Müasir biokimya molekulyar biologiya, genetika, hüceyrə biologiyası, fiziologiya, farmakologiya, laborator diaqnostika və biotexnologiya ilə sıx inteqrasiya olunur.
Biokimya müasir laborator diaqnostikanın, molekulyar tədqiqatların və xəstəliklərin patogenezinin molekulyar səviyyədə öyrənilməsinin əsas istiqamətlərindən biridir. Bu səbəbdən biokimya üzrə fundamental bilikləri müasir eksperimental və analitik yanaşmalarla birləşdirə bilən mütəxəssislərin hazırlanması səhiyyə, elm və təhsil sistemi üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Tibb Universitetinin rəsmi statistik məlumatına əsasən 2023-cü ildə Biokimya ixtisaslaşmasına 5 magistrant, 2024-cü ildə isə 6 magistrant qəbul olunmuşdur. 2024-cü ildə qəbul olunan 6 magistrantın II kursa keçidi də 6 nəfər kimi göstərilmişdir.
2025–2026-cı tədris ili üzrə qəbul planında 7005001 – Biologiya ixtisasına ümumilikdə 16 yer ayrılmış, bunun 10 yeri Biokimya, 6 yeri isə Mikrobiologiya ixtisaslaşması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Biokimya üzrə 10 yerin 5-i Azərbaycan, 5-i rus bölməsi üçün göstərilmişdir. 2026–2027-ci tədris ili üzrə də Biologiya ixtisası üçün 16 yer, o cümlədən Biokimya üzrə 10 və Mikrobiologiya üzrə 6 yer nəzərdə tutulmuşdur.
Biokimya ixtisaslaşması üzrə magistratura proqramının məqsədi fundamental və tətbiqi biokimya sahəsində dərin nəzəri biliklərə, müasir laborator və tədqiqat metodlarına, elmi məlumatların təhlili və interpretasiyası bacarıqlarına malik, müstəqil elmi-tədqiqat fəaliyyəti apara bilən mütəxəssislər hazırlamaqdır.
Tədris prosesi mühazirələr, seminar və laborator məşğələlər, müstəqil iş, elmi-tədqiqat və elmi-pedaqoji təcrübə, həmçinin magistrlik dissertasiyasının hazırlanması və müdafiəsini əhatə edir. Proqram fundamental biokimyəvi bilikləri müasir elmi-tədqiqat istiqamətləri ilə əlaqələndirir.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (30 mühazirə, 30 laboratoriya/praktika)
Fənnin məqsədi: Magistrantlarda müasir biokimyəvi və biotibbi tədqiqatların planlaşdırılması, təşkili, aparılması və nəticələrinin qiymətləndirilməsi üzrə sistemli bilik və bacarıqlar formalaşdırmaq.
Fənnin məzmunu: Elmi problemin və hipotezin formalaşdırılması, tədqiqat dizaynı, eksperimental və müşahidə tədqiqatları, nümunə seçimi, bioloji materiallarla işləmə, məlumatların toplanması və statistik işlənməsi, nəticələrin interpretasiyası, elmi ədəbiyyat axtarışı, elmi etika, plagiatın qarşısının alınması və nəticələrin elmi təqdimatı.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 90 auditoriya saatı (20 mühazirə, 70 laboratoriya/praktika)
Fənnin məqsədi: Hüceyrə metabolizminin molekulyar əsasları, metabolik yolların qarşılıqlı əlaqəsi və tənzimlənməsi haqqında dərin bilik formalaşdırmaq.
Fənnin məzmunu: Karbohidrat, lipid, zülal və nukleotid metabolizmi; qlikoliz, qlükoneogenez, qlikogen metabolizmi, pentozafosfat yolu, Krebs dövranı, yağ turşularının oksidləşməsi və sintezi, keton cisimləri, amin turşularının katabolizmi, sidik cövhəri dövranı, metabolik inteqrasiya və toxuma-spesifik metabolizm.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 laboratoriya/praktika)
Fənnin məqsədi: Fermentlərin quruluşu, katalitik fəaliyyəti, kinetikası və tənzimlənməsi, vitaminlərin koferment funksiyalarının molekulyar əsaslarını öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Fermentlərin təsnifatı, aktiv mərkəz, ferment-substrat qarşılıqlı təsiri, Michaelis–Menten kinetikası, Km və Vmax, inhibisiya, allosterik tənzimlənmə, kovalent modifikasiya, suda və yağda həll olan vitaminlərin biokimyası, koferment funksiyaları və çatışmazlıq hallarının biokimyəvi əsasları.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 laboratoriya/praktika)
Fənnin məqsədi: Endokrin sistemin molekulyar əsaslarını, hormonların sintezi, sekresiyası, daşınması və reseptor vasitəli təsir mexanizmlərini öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Peptid, steroid və amin turşusu törəməsi hormonlar; membran və nüvə reseptorları; cAMP, cGMP, Ca²⁺ və fosfoinozitid siqnal sistemləri; insulin, qlükaqon, katexolaminlər, qalxanabənzər vəz və steroid hormonların metabolik təsirləri.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 laboratoriya/praktika)
Fənnin məqsədi: Hüceyrədə enerjinin yaranması və istifadəsi, oksidativ stressin yaranması və biomolekullara təsirini öyrənmək.
Fənnin məzmunu: Mitoxondrial elektron nəqli zənciri, oksidləşdirici fosforlaşma, ATP sintezi, proton qradiyenti, reaktiv oksigen və azot növləri, lipid peroksidləşməsi, zülal və DNT-nin oksidativ zədələnməsi.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: Seçmə fənn bloku çərçivəsində
Fənnin məqsədi: Hüceyrənin fermentativ və qeyri-fermentativ antioksidant müdafiə sistemlərini öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Superoksid-dismutaza, katalaza, qlutation-peroksidaza, qlutation sistemi, vitamin E, vitamin C və digər antioksidantların biokimyəvi funksiyaları.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 30 saat seminar
Fənnin məqsədi: Akademik və elmi mətnlərin hazırlanması, mənbələrdən düzgün istifadə və elmi etika üzrə bacarıqlar formalaşdırmaq.
Fənnin məzmunu: Elmi üslub, məqalə və tezis strukturu, istinad qaydaları, plagiat, müəlliflik, nəşr etikası, elmi məlumatın dürüst təqdimatı.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 seminar)
Fənnin məqsədi: Bioloji membranların molekulyar təşkilini, membran nəqlini, reseptor sistemlərini və hüceyrələrarası kommunikasiyanı öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Membran lipidləri və zülalları, ion kanalları, daşıyıcılar, nasoslar, endositoz, ekzositoz, hüceyrə reseptorları və siqnal transduksiyası.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 seminar)
Fənnin məqsədi: Ekstrasellülar matriksin biosintezini, struktur-funksional rolunu və reparativ proseslərin molekulyar mexanizmlərini öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Kollagen, elastin, proteoqlikanlar, qlikozaminoqlikanlar, hüceyrə-matriks əlaqələri, matriksin yenidən qurulması və reparasiya mexanizmləri.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 laboratoriya)
Fənnin məqsədi: Qanın kimyəvi tərkibi və əsas biokimyəvi funksiyalarının molekulyar əsaslarını öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Plazma zülalları, eritrosit metabolizmi, hemoqlobin, hemin metabolizmi, laxtalanmanın biokimyəvi mexanizmləri, turşu-qələvi tarazlığı və qan göstəricilərinin interpretasiyası.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 laboratoriya)
Fənnin məqsədi: Hüceyrə zədələnməsi və proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü mexanizmlərinin biokimyəvi əsaslarını öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Apoptoz, nekroz və digər hüceyrə ölümü formaları, mitoxondrial və reseptor yolları, oksidativ zədələnmə və hüceyrə cavabları.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: Seçmə fənn bloku çərçivəsində
Fənnin məqsədi: Şiş hüceyrələrinin molekulyar və metabolik xüsusiyyətlərini öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Onkogenlər və şiş supressorları, hüceyrə sikli, Warburg effekti, oksidativ stress, angiogenez, invaziya və metastazın molekulyar-biokimyəvi mexanizmləri.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 30 saat seminar
Fənnin məqsədi: Elmi nəticələrin sistemləşdirilməsi, statistik və analitik işlənməsi, interpretasiyası və təqdimatı üzrə bacarıqları inkişaf etdirmək.
Fənnin məzmunu: Məlumatların keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi, statistik yanaşmalar, nəticələrin vizuallaşdırılması, elmi interpretasiya və hesabatlaşdırma.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (10 mühazirə, 50 seminar)
Fənnin məqsədi: Su-elektrolit və turşu-qələvi homeostazının biokimyəvi əsaslarını öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Orqanizmdə suyun paylanması, natrium, kalium, kalsium, maqnezium, xlorid və fosfat mübadiləsi, osmotik tarazlıq və turşu-qələvi homeostazı.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (10 mühazirə, 50 seminar)
Fənnin məqsədi: Əzələ yığılması və sinir sisteminin funksiyalarının molekulyar-biokimyəvi əsaslarını öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Aktin-miozin qarşılıqlı təsiri, əzələnin enerji metabolizmi, neyron membranları, sinir impulsu, neyromediatorların sintezi, sekresiyası və metabolizmi.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 90 auditoriya saatı (20 mühazirə, 70 seminar)
Fənnin məqsədi: Qaraciyərin metabolik homeostazda və detoksikasiyada rolunu molekulyar səviyyədə öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Karbohidrat, lipid və zülal metabolizmi, detoksikasiya, sitoxrom P450, bilirubin metabolizmi, öd turşularının sintezi və qaraciyərin inteqrativ metabolik funksiyaları.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 60 auditoriya saatı (20 mühazirə, 40 seminar)
Fənnin məqsədi: Müasir molekulyar biologiya və gen mühəndisliyi texnologiyalarının nəzəri və metodoloji əsaslarını öyrətmək.
Fənnin məzmunu: Rekombinant DNT texnologiyası, restriksiya fermentləri, vektorlar, klonlaşdırma, PCR, gen ekspressiyası, rekombinant zülallar və genom redaktəsi yanaşmaları.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 90 saat
Fənnin məqsədi: Müstəqil elmi tədqiqat aparmaq, eksperiment planlaşdırmaq və nəticələri elmi şəkildə interpretasiya etmək bacarığını inkişaf etdirmək.
Fənnin məzmunu: Tədqiqat planının icrası, laborator metodların tətbiqi, məlumatların toplanması, emalı, statistik təhlili və elmi nəticələrin formalaşdırılması.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 90 saat
Fənnin məqsədi: Ali təhsildə pedaqoji fəaliyyətin əsas prinsiplərini və tədris bacarıqlarını formalaşdırmaq.
Fənnin məzmunu: Dərsin planlaşdırılması, təlim metodları, akademik kommunikasiya, tələbə fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi və pedaqoji refleksiya.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Tədris yükü: 6 kredit; 90 saat
Fənnin məqsədi: Magistrantın seçilmiş biokimya istiqaməti üzrə müstəqil elmi-tədqiqat işini tamamlamasını və müdafiə etməsini təmin etmək.
Fənnin məzmunu: Elmi problemin müəyyənləşdirilməsi, ədəbiyyat təhlili, metodologiyanın seçilməsi, eksperimental və ya analitik tədqiqat, statistik işləmə, nəticələrin müzakirəsi, dissertasiyanın yazılması və müdafiəsi.
Əsas təlim nəticələri: Fənni mənimsəyən magistrant mövzu üzrə əsas anlayışları izah etməli, müvafiq biokimyəvi prosesləri əlaqələndirməli, elmi məlumatları kritik təhlil etməli və əldə etdiyi bilikləri tədqiqat və peşə fəaliyyətində tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Proqram məzunların elmi-tədqiqat müəssisələrində, ali təhsil müəssisələrində, biokimyəvi və molekulyar-bioloji laboratoriyalarda, biotibbi tədqiqat və biotexnologiya sahələrində fəaliyyət göstərməsi, həmçinin təhsilini doktorantura səviyyəsində davam etdirməsi üçün elmi-metodoloji baza yaradır.
Qeyd: Fənlər üzrə kredit və auditoriya saatları istifadəçinin təqdim etdiyi tədris planı şəkilləri əsasında sistemləşdirilmişdir. Fənlərin məqsəd, məzmun və təlim nəticələri sayt üçün akademik-informativ formatda genişləndirilmişdir. Saytda dərc edilməzdən əvvəl tədris planının qüvvədə olan təsdiq edilmiş nüsxəsi ilə son texniki yoxlamanın aparılması məqsədəuyğundur.