Heydər Əliyev
Bölmələrimiz
Elmi istiqamət və elmi araşdırmalar

1. Ümumi məlumat

Azərbaycan Tibb Universitetinin Bioloji kimya kafedrasında elmi-tədqiqat fəaliyyəti fundamental biokimya ilə klinik təbabətin qarşılıqlı inteqrasiyası əsasında qurulur. Kafedranın elmi fəaliyyəti normal və patoloji proseslərin molekulyar əsaslarının öyrənilməsinə, müxtəlif xəstəliklər zamanı metabolik dəyişikliklərin xarakterinin müəyyənləşdirilməsinə, biokimyəvi və molekulyar-genetik markerlərin diaqnostik və proqnostik əhəmiyyətinin qiymətləndirilməsinə yönəlmişdir.

2025/2026-cı tədris ili üzrə hesabatda kafedranın əsas planlı elmi-tədqiqat istiqaməti “Müxtəlif patoloji vəziyyətlərin biokimyəvi və molekulyar-genetik mexanizmlərinin tədqiqi” kimi müəyyən edilmişdir. Elmi rəhbər biologiya elmləri doktoru, professor G.İ. Əzizovadır. Mövzu 01114090 dövlət qeydiyyat nömrəsi və 61:577.1 universal onluq təsnifatı ilə göstərilmişdir. Hesabatda xəstə və kontrol qruplarında biokimyəvi parametrlərin öyrənildiyi, molekulyar-genetik analizlərin isə tədqiqat yanaşmasının mühüm hissəsi kimi nəzərdə tutulduğu qeyd edilir.

Kafedranın elmi portfeli hematoloji, endokrin, onkoloji, metabolik, kardiovaskulyar, renal, hepatoloji, reproduktiv, neonatal və sümük-qığırdaq sistemi patologiyalarını əhatə edir. Tədqiqatların ümumi metodoloji xətti klinik vəziyyətlərin biokimyəvi göstəricilər, hormonal və immunoloji markerlər, oksidativ stress parametrləri, zülal və lipid mübadiləsi göstəriciləri, spesifik peptidlər, sitokinlər, metalloproteinazalar və gen polimorfizmləri ilə əlaqəli şəkildə öyrənilməsidir.

2. Elmi fəaliyyətin məqsədi və vəzifələri

Kafedranın elmi fəaliyyətinin əsas məqsədi müxtəlif patoloji vəziyyətlərin biokimyəvi və molekulyar-genetik mexanizmlərini kompleks şəkildə öyrənmək, xəstəliklərin yaranması və proqressivləşməsində iştirak edən metabolik və molekulyar dəyişiklikləri müəyyənləşdirmək, klinik-laborator diaqnostika üçün informativ göstəricilərin elmi əsaslarını formalaşdırmaq və əldə olunan nəticələri tədris və praktik səhiyyə ilə əlaqələndirməkdir.

  • müxtəlif xəstəliklərdə metabolik dəyişikliklərin və biokimyəvi homeostaz pozulmalarının öyrənilməsi;
  • xəstə və kontrol qruplarında biokimyəvi göstəricilərin müqayisəli qiymətləndirilməsi;
  • molekulyar-genetik amillərin və gen polimorfizmlərinin xəstəlik fenotipi ilə əlaqəsinin araşdırılması;
  • dəmir mübadiləsi, oksidativ stress, iltihab, hormonal və immunbiokimyəvi sistemlərin patologiyalardakı rolunun tədqiqi;
  • erkən diaqnostik və proqnostik əhəmiyyət daşıya bilən biomarkerlərin qiymətləndirilməsi;
  • doktorant, dissertant və gənc tədqiqatçıların elmi fəaliyyətə cəlb edilməsi və elmi kadr potensialının gücləndirilməsi;
  • tələbələrdə elmi düşüncə, tədqiqat metodologiyası, nəticələrin təhlili və təqdimatı bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi;
  • elmi nəticələrin məqalə, tezis və konfrans məruzələri vasitəsilə ölkə daxilində və beynəlxalq elmi mühitdə təqdim olunması.

3. Əsas elmi-tədqiqat istiqamətləri

3.1. Hemoqlobino-enzimopatiyalar, anemiya və dəmir mübadiləsi

Kafedranın aparıcı tədqiqat sahələrindən biri hemoqlobino-enzimopatiyaların müxtəlif klinik və genetik formalarında dəmir mübadiləsinin xüsusiyyətlərinin öyrənilməsidir. Hesabatda bu istiqamətdə qan serumunda dəmirin, dəmirbirləşdirmə qabiliyyətinin, transferrinin doyma əmsalının, ferritin və transferrinin tədqiqi, eləcə də hepsidin, laktoferrin, mis və seruloplazmin kimi göstəricilərin təyini nəzərdə tutulur. Dəmir homeostazının pozulmalarının klinik xüsusiyyətlərlə əlaqəsinin araşdırılması anemiya sindromu, hemoglobinopatiyalar və xronik xəstəliklər fonunda yaranan metabolik dəyişikliklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə xidmət edir. Elmi kadr hazırlığı çərçivəsində anemiya sindromu ilə müşayiət olunan xəstələrdə dəmir mübadiləsi zülallarının proqnostik əhəmiyyəti, β-talassemiyada sümük metabolizmi və dəmir mübadiləsi markerlərinin yaşla əlaqədar dəyişiklikləri, həmçinin irsi və qazanılmış qan xəstəliklərində C677T MTHFR gen polimorfizmi ilə oksidativ stress arasındakı əlaqə araşdırılır.

3.2. Autoimmun tireoidit və endokrin sistemin molekulyar biokimyası

Autoimmun tireoiditlərin biokimyəvi və molekulyar-genetik aspektləri kafedranın planlı elmi işlərinin əsas istiqamətlərindəndir. Tədqiqatlarda CTLA-4, PTPN-22 və TNF-α genlərinin polimorfizmlərinin öyrənilməsi vasitəsilə autoimmun tireoiditi olan xəstələrin genetik profilinin qiymətləndirilməsi, həmçinin matriks metalloproteinazaları və neyrospesifik enolaza kimi göstəricilərin təyini nəzərdə tutulur. Bu istiqamət qalxanabənzər vəzinin autoimmun patologiyalarında genetik meyllilik, immun-iltihabi proseslər və biokimyəvi dəyişikliklər arasında əlaqələrin müəyyənləşdirilməsinə yönəlir. Neonatal dövrdə tireoid hormonlarının skrininqi və biokimyəvi xüsusiyyətləri də kafedranın elmi kadr hazırlığı mövzuları sırasında yer alır.

3.3. Onkoloji biokimya və molekulyar onkologiya

Onkoloji xəstəliklərin biokimyəvi və molekulyar əsaslarının öyrənilməsi kafedranın genişlənən tədqiqat sahələrindəndir. Elmi işlər kolorektal xərçəng, prostat xərçəngi, mədə xərçəngi, süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi kimi patologiyaları əhatə edir. Kolorektal xərçəngin inkişafında antitumor aktivliyə malik spesifik peptidlərin əhəmiyyəti, prostat xərçənginin proqressivləşməsində metabolik sindrom komponentləri və adipokinlərin rolu, mədə xərçəngi zamanı DNT-nin XRCC1 və ERCC1 reparasiya genlərindəki mutasiyaların klinik-biokimyəvi dəyişikliklərin formalaşmasına təsiri, süd vəzi və yumurtalıq xərçənginin patogenezində spesifik metalloproteinazalar və onların inhibitorlarının biokimyəvi rolu kafedrada yerinə yetirilən tədqiqat mövzularındandır. Hesabatdakı nəşrlər və konfrans materialları erkən xərçəng biomarkerləri, kolorektal xərçəngdə mikroelementlər və spesifik antitumor peptidlər kimi mövzuların da elmi maraq dairəsində olduğunu göstərir.

3.4. Metabolik sindrom, insulinrezistentlik və adipokinlər

Metabolik sindromun molekulyar-biokimyəvi əsaslarının araşdırılması kafedranın müasir tədqiqat istiqamətlərindən biridir. Bu sahədə adiposit mənşəli hormonların və adipokinlərin, lipid mübadiləsinin, insulinrezistentliyin, iltihabi markerlərin və metabolik disfunksiyanın qarşılıqlı əlaqələri öyrənilir. Kardiometabolik sindrom zamanı adiponektin/qalektin nisbətinin yeni funksional iltihab markeri kimi qiymətləndirilməsi, metabolik sindrom fonunda prostat xərçənginin proqressivləşməsi, şəkərli diabetdə mineral mübadilə və redoks dəyişiklikləri, eləcə də insulinrezistentliyin müxtəlif göstəricilərinin tədqiqi bu istiqamətin məzmununu genişləndirir.

3.5. Oksidativ stress və antioksidant müdafiə sistemləri

Oksidativ stress və antioksidant müdafiə sisteminin vəziyyəti müxtəlif xəstəliklərin patogenezini birləşdirən ümumi biokimyəvi mexanizmlərdən biri kimi tədqiq olunur. İrsi və qazanılmış qan xəstəliklərində MTHFR gen polimorfizmi ilə oksidativ stressin qarşılıqlı əlaqəsi, qaraciyər metabolizminin pozulmaları zamanı antioksidant status, şəkərli diabet və digər metabolik patologiyalarda prooksidant-antioksidant balansının dəyişməsi kafedranın elmi işlərində öz əksini tapır. Bu tədqiqatlar hüceyrə zədələnməsinin biokimyəvi əsaslarının və potensial laborator markerlərin qiymətləndirilməsinə imkan verir.

3.6. Sümük və qığırdaq metabolizmi

Postmenopauzal osteoporoz və osteoartroz zamanı sümük-qığırdaq metabolizminin biokimyəvi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi kafedranın elmi kadr hazırlığı istiqamətlərindəndir. Metabolik sindromu olan osteoartrozlu xəstələrdə adiposit mənşəli hormonların sümük və qığırdaq metabolizminə təsiri, β-talassemiyalı xəstələrdə sümük metabolizmi markerlərinin dəmir mübadiləsi ilə əlaqəsi, D vitamini və D vitamini reseptorunun səviyyəsinin qiymətləndirilməsi bu istiqamətdə aparılan tədqiqatların mövzu spektrini formalaşdırır.

3.7. Kardiovaskulyar və kardiorenal biokimya

Kafedranın tədqiqatlarında kardiovaskulyar riskin biokimyəvi qiymətləndirilməsi də mühüm yer tutur. Lipoprotein(a)-nın erkən aterosklerotik kardiovaskulyar xəstəliklərin inkişafında müstəqil risk faktoru kimi öyrənilməsi, metabolik sindrom fonunda ürəyin işemik xəstəliyində apoptoz faktorları və adipokinlərin tədqiqi, hipertenziv retinopatiyada lipid mübadiləsi, iltihab və endotel disfunksiyası göstəricilərinin qiymətləndirilməsi bu sahəyə daxildir. Kardiorenal qarşılıqlı əlaqələr kontekstində böyrək funksiyasının dəmir metabolizminə təsiri və xronik böyrək xəstəliyində funksional dəmir çatışmazlığının metabolik faktorları da araşdırılır.

3.8. Böyrək xəstəliklərinin klinik biokimyası

Böyrək patologiyalarında metabolik dəyişikliklərin və laborator göstəricilərin qiymətləndirilməsi kafedranın elmi nəşrlərində və tədqiqat mövzularında əks olunur. Xronik böyrək xəstəliyi zamanı anemiyanın patogenezində hepsidinin rolu, böyrəklərin funksional fəaliyyətinin dəmir metabolizminə təsiri, son mərhələ xronik böyrək xəstəliyində funksional dəmir çatışmazlığını tənzimləyən metabolik amillər və qlomerulonefritdə prooksidant-antioksidant sistem biomarkerləri bu istiqamətdə araşdırılan məsələlərdəndir.

3.9. Qaraciyər metabolizmi və hipoksiya

Qaraciyərin metabolik funksiyalarının pozulması və hipoksiya ilə əlaqəli biokimyəvi dəyişikliklər də kafedranın elmi tədqiqat portfelində yer alır. Qaraciyər sirrozunun müxtəlif mərhələlərində hipoksiya-induksiyaedici faktorun (HİF) rolu və qaraciyərin biokimyəvi göstəriciləri ilə müqayisəli təhlili, həmçinin eksperimental şəraitdə qaraciyər metabolizminin dəyişiklikləri və antioksidant statusun qiymətləndirilməsi bu istiqamətin əsas mövzularındandır.

3.10. Reproduktiv və neonatal biokimya

İdiopatik kişi sonsuzluğunda biokimyəvi və molekulyar-genetik göstəricilərin xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, hormonal statusla spermanın morfoloji xüsusiyyətləri arasındakı əlaqələrin qiymətləndirilməsi reproduktiv biokimya istiqamətini təşkil edir. Neonatal dövrdə tireoid hormonlarının skrininqi və neonatal sepsisin biokimyəvi xüsusiyyətləri, müasir klinik-laborator və proqnostik meyarları isə yenidoğulmuşların metabolik və klinik-laborator vəziyyətinin öyrənilməsinə yönəlmiş elmi işlərdir.

3.11. İltihab, immunbiokimya və biomarker tədqiqatları

Müxtəlif xəstəliklər zamanı iltihabın biokimyəvi göstəricilərinin, immunoloji markerlərin və toxuma zədələnməsini əks etdirən molekulların öyrənilməsi kafedranın bir sıra tədqiqatlarını birləşdirir. TNF-α, matriks metalloproteinazaları, adiponektin, qalektin, D vitamini, immunoqlobulinlər və digər biomarkerlərin müxtəlif klinik vəziyyətlərdə qiymətləndirilməsi xəstəliklərin patogenezi, erkən diaqnostikası və proqnostik xarakteristikasının dəqiqləşdirilməsinə xidmət edir.

4. Elmi-tədqiqat laboratoriyası

Kafedranın elmi fəaliyyətinin mühüm infrastrukturu onun nəzdində fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat laboratoriyasıdır. Hesabatda laboratoriyada biokimyəvi analizator, immunoferment analizatoru, koaqulometr, sentrifuqa, mikroskop, eləcə də müvafiq reaktiv və reaktiv dəstlərinin olduğu göstərilir. Tədris-metodik hissədə əlavə olaraq FEK, spektrofotometr, termostat və analitik tərəzi kimi cihazlardan biokimyəvi analizlərdə istifadə edildiyi qeyd olunur.

Problem Elmi-Tədqiqat laboratoriyasının avadanlıqlarından həm elmi-tədqiqat işlərində, həm də tədris prosesində istifadə edilməsi elm-təhsil inteqrasiyasını təmin edən mühüm amildir. Laboratoriya bazası biokimyəvi göstəricilərin təyini, immunoferment analizlərin aparılması və tədqiqat materiallarının ilkin laborator işlənməsi üçün şərait yaradır.

Hesabatda eyni zamanda maddi-texniki imkanların məhdudluğu, bəzi reaktiv və avadanlıqların çatışmazlığının müəyyən tədqiqatların yerinə yetirilməsində çətinlik yaratdığı bildirilir. Bu səbəbdən laboratoriyanın biokimyəvi və immunoferment təchizatının davamlı gücləndirilməsi kafedranın elmi potensialının artırılması üçün mühüm inkişaf istiqaməti hesab olunur.

5. Elmi kadrların hazırlanması: doktorantura və dissertasiya işləri

Elmi-pedaqoji kadrların hazırlanması Bioloji kimya kafedrasının elmi fəaliyyətinin əsas komponentlərindəndir. Hesabatda doktorluq və fəlsəfə doktoru səviyyəsində müxtəlif mərhələlərdə yerinə yetirilən geniş mövzu spektrli dissertasiya işləri təqdim olunur. Bu işlər kafedranın tədqiqat istiqamətlərinin həm fundamental, həm də klinik-tətbiqi xarakter daşıdığını göstərir.

№

Dissertasiya mövzusu

Tədqiqatçı

1

Autoimmun tireoiditlərin biokimyəvi və molekulyar-genetik aspektləri

Rəna Rüfət qızı Rəhimova

2

Anemiya sindromu ilə müşayiət olunan xəstələrdə dəmir mübadiləsi zülallarının proqnostik əhəmiyyəti

Əli Nadir oğlu Əliyev

3

İrsi və qazanılmış qan xəstəlikləri zamanı C677T metilenfolatreduktaza geninin polimorfizminin oksidativ stress ilə qarşılıqlı əlaqəsi

Arzu Ramiz qızı Dadaşova

4

Palladium və meksidol əsaslı yeni kompleks birləşmənin qaraciyərin pozulmuş metabolizminə və antioksidant statusuna təsirinin biokimyəvi baxımdan əsaslandırılması

İsmayıl Məmməd oğlu Bağırov

5

İdiopatik kişi sonsuzluğunda müəyyən biokimyəvi və molekulyar-genetik göstəricilərin xüsusiyyətləri

Günay Elşən qızı Nəzərova

6

Postmenopauzal osteoporoz və osteoartroz zamanı sümük-qığırdaq metabolizminin biokimyəvi xüsusiyyətləri

Ayla Aydın qızı Müseyibova

7

Kolorektal xərçəngin inkişafında antitumor aktivliyə malik spesifik peptidlərin əhəmiyyəti

Nərmin Şahin qızı Bayramova

8

Neonatal dövrdə tireoid hormonlarının skrininqi və biokimyəvi xüsusiyyətləri

Kəmalə Mais qızı Məmmədova

9

Böyük β-talassemiyalı xəstələrdə sümük metabolizminin və dəmir mübadiləsinin markerlərinin yaşla əlaqədar dəyişiklikləri

Gülnarə Eldar qızı Həmidova

10

Neonatal sepsisin biokimyəvi xüsusiyyətləri, müasir klinik-laborator və proqnostik meyarları

Nazilə Tələt qızı Kərimova

11

Süd vəzisi və yumurtalıq xərçənginin patogenezində spesifik metalloproteinazaların və onların inhibitorlarının biokimyəvi rolu

Səadət Çingiz qızı Qəmbərova

12

DNT-nin XRCC1 və ERCC1 reparasiya genlərində olan mutasiyaların mədə xərçəngi zamanı klinik-biokimyəvi dəyişikliklərin formalaşmasında rolu

Elmir Kazım oğlu Əsgərov

13

Metabolik sindromu olan osteoartrozlu xəstələrdə adiposit mənşəli hormonların sümük və qığırdaq metabolizminə təsiri

Ülkər Ramiz qızı Hacıyeva

14

Qaraciyər sirrozunun müxtəlif mərhələlərində hipoksiya-induksiyaedici faktorun (HİF) rolu və qaraciyərin biokimyəvi göstəriciləri ilə müqayisəli təhlili

Kəmalə Əli qızı Həsənova

15

Lipoprotein(a)-nın erkən aterosklerotik kardiovaskulyar xəstəliklərin inkişafında müstəqil risk faktoru kimi qiymətləndirilməsi

Əfsanə Ramiz qızı Namazova

16

Prostat xərçənginin proqressivləşməsində metabolik sindrom komponentlərinin və adipokinlərin rolu

Müşfiq Yaqub oğlu Əlizadə

17

Kardiometabolik sindrom zamanı adiponektin/qalektin nisbətinin yeni funksional iltihab markeri kimi öyrənilməsi

Humay Elman qızı Həsənova

Dissertasiya mövzularının məzmunu kafedranın elmi fəaliyyətində hematologiya, molekulyar genetika, onkologiya, endokrinologiya, reproduktiv biokimya, hepatologiya, sümük metabolizmi və kardiometabolik tədqiqatların paralel inkişaf etdiyini göstərir. Elmi kadr hazırlığı kafedranın tədqiqat davamlılığının, elmi məktəbin formalaşmasının və yeni tədqiqat metodlarının mənimsənilməsinin əsas mexanizmlərindən biri kimi çıxış edir.

6. Tələbə Elmi Cəmiyyətinin fəaliyyəti

Kafedrada Tələbə Elmi Cəmiyyəti (TEC) fəaliyyət göstərir. 2025/2026-cı tədris ilində TEC üzrə rəhbər baş müəllim Samirə Arif qızı Bağırova olmuşdur. Hesabatda TEC xətti ilə 14 tələbənin müxtəlif elmi mövzular seçdiyi və elmi rəhbərlərlə birgə nəzəri mövzuların müsabiqəsinə cəlb olunduğu göstərilir. Konfransda məruzə ilə iştirak edən tələbələrdən bir nəfər I dərəcəli diploma layiq görülmüş, digər iştirakçılar diplom və sertifikatlarla mükafatlandırılmışdır.

28–30 aprel 2026-cı il tarixlərində “Ətraf mühit sağlamlığı və davamlı inkişaf naminə elm” mövzusunda İctimai Səhiyyə Fakültəsinin XLIX Tələbə Elmi Cəmiyyətinin konfransında kafedra müdiri professor G.İ. Əzizova Təşkilat Komitəsinin, dosent A.H. Orucov isə münsiflər heyətinin üzvü kimi iştirak etmişdir.

Tələbə elmi işlərinin mövzu spektri kişi sonsuzluğunda hormonal status, insulinrezistentlik və TyG indeksi, qalxanabənzər vəzi patologiyalarında leptin, kardiorenal sindrom biomarkerləri, D vitamini və immun-iltihabi göstəricilər, sistatin C və kardiovaskulyar risk, prostat xərçənginin erkən aşkarlanması üçün DKK-1, ağız mayesinin biokimyəvi xüsusiyyətləri, şəkərli diabetdə redoks disbalansı, onkoloji xəstəliklərdə sistemik iltihab və digər aktual problemləri əhatə edir.

TEC fəaliyyəti tələbələrin elmi ədəbiyyatla işləməsi, tədqiqat sualının formalaşdırılması, laborator göstəricilərin klinik interpretasiyası, elmi nəticələrin sistemləşdirilməsi və konfrans formatında təqdimatı kimi bacarıqların inkişafına xidmət edir. Bu fəaliyyət gələcək həkim və tədqiqatçıların elmi düşüncə mədəniyyətinin formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

7. Elmi nəşrlər və konfrans fəaliyyəti

2025/2026-cı tədris ilində kafedra əməkdaşlarının elmi nəticələri ölkə daxilində və xaricdə məqalə, icmal və tezis formasında təqdim edilmişdir. Hesabatda müxtəlif yerli və beynəlxalq elmi jurnallarda, eləcə də beynəlxalq və respublika səviyyəli konfrans materiallarında dərc olunmuş işlərin geniş siyahısı verilir. Nəşrlər hematologiya və dəmir mübadiləsi, metabolik sindrom və şəkərli diabet, onkoloji biomarkerlər, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri, böyrək patologiyaları, sümük metabolizmi, reproduktiv biokimya, qaraciyər metabolizmi, mikrobiom və digər biotibbi mövzuları əhatə edir.

Hesabatda Web of Science və kvartil göstəricisi qeyd edilən nəşrlər də mövcuddur. Məsələn, süd vəzinin üçlü neqativ xərçəngində yeni nəsil terapevtik hədəflərə dair iş Q2, kolorektal xərçəngdə spesifik antitumor peptidlərin diaqnostik əhəmiyyəti və bu peptidlərin ənənəvi şiş biomarkerləri ilə müqayisəsinə dair işlər isə Q3 kimi göstərilmişdir. Son mərhələ xronik böyrək xəstəliyində funksional dəmir çatışmazlığının metabolik faktorlarına dair nəşr hesabatda Q4 kimi təqdim olunur.

Kafedra əməkdaşları respublika və xaricdə keçirilən beynəlxalq konfranslarda məruzələrlə çıxış etmiş, tezislər təqdim etmiş, diplom və sertifikatlar almışlar. Konfrans coğrafiyası hesabatda Azərbaycanla yanaşı Türkiyə, Yunanıstan, Özbəkistan və Misir kimi ölkələrdə keçirilən elmi tədbirləri də əhatə edir. Bu fəaliyyət kafedranın tədqiqat nəticələrinin daha geniş elmi auditoriyaya çatdırılmasına və elmi müzakirəyə daxil edilməsinə şərait yaradır.

8. Beynəlxalq elmi əlaqələr və elmi təşkilatlarda təmsilçilik

Hesabatda ayrıca formal beynəlxalq əməkdaşlıq müqavilələrinin siyahısı təqdim edilməsə də, kafedra əməkdaşlarının beynəlxalq elmi təşkilatlarda təmsilçiliyi, xarici ölkələrdə keçirilən konfranslarda iştirakı və beynəlxalq nəşrlərdə elmi nəticələrin təqdim edilməsi kafedranın beynəlxalq elmi əlaqələrinin əsas formaları kimi görünür.

Kafedra müdiri professor G.İ. Əzizova Azərbaycan Biokimyaçılar və Molekulyar Bioloqlar Elmi Cəmiyyətinin idarə heyətinin üzvü, həmçinin hesabatda “Avropa biokimya fənninin tədrisi şurası” kimi göstərilən qurumun üzvü kimi qeyd olunur. Professor A.M. Əfəndiyevin Avropa Biokimya Cəmiyyətləri Federasiyasının biokimyanın tədrisi komissiyasında MDB ölkələri üzrə nümayəndə seçilməsi və federasiyanın Azərbaycan bölməsinin idarə heyətində təmsil olunması da kafedranın beynəlxalq peşəkar elmi mühitlə əlaqələrinin göstəricisidir.

Beynəlxalq konfranslarda iştirak, xarici jurnallarda nəşrlər və elmi cəmiyyətlərdə təmsilçilik kafedranın tədqiqat nəticələrinin beynəlxalq elmi kommunikasiya sisteminə daxil edilməsinə, yeni elmi yanaşmaların izlənilməsinə və elmi-pedaqoji təcrübə mübadiləsinə zəmin yaradır.

9. Elmi əməkdaşlıq və multidissiplinar yanaşma

Kafedranın elmi-tədqiqat fəaliyyəti multidissiplinar əməkdaşlıq prinsipləri ilə xarakterizə olunur. Hesabatda Bioloji kimya kafedrasının elmi-tədqiqat laboratoriyasının histologiya, farmakologiya və digər kafedralarla birgə planlı elmi işlər yerinə yetirdiyi göstərilir. Bu yanaşma müxtəlif patologiyaların biokimyəvi, morfoloji, farmakoloji və klinik xüsusiyyətlərinin qarşılıqlı əlaqədə qiymətləndirilməsinə imkan verir.

Elmi fəaliyyətin klinik mühitlə əlaqəsi praktik səhiyyə müəssisələrinə göstərilən nəzəri və praktik dəstəkdə də özünü göstərir. Hesabatda ATU-nun Onkoloji klinikası, Tədris-Cərrahiyyə klinikası, Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanası və digər müəssisələrin əməkdaşlarına biokimyəvi müayinələrin aparılması istiqamətində məsləhətlər verildiyi qeyd olunur. Bu fəaliyyət kafedranın elmi və laborator kompetensiyasının praktik səhiyyə ilə əlaqələndirilməsinə xidmət edir.

10. Elm və təhsilin inteqrasiyası

Bioloji kimya kafedrasında elmi fəaliyyət tədris prosesindən ayrılıqda deyil, onun elmi-metodik bazasını gücləndirən əsas komponentlərdən biri kimi təşkil edilir. Problem Elmi-Tədqiqat laboratoriyasının avadanlıqlarından tədrisdə istifadə olunması, mühazirələrin bioloji kimya sahəsində yeni məlumatlarla zənginləşdirilməsi, tələbələrin sərbəst elmi təqdimatlara və TEC fəaliyyətinə cəlb edilməsi bu inteqrasiyanın əsas formalarıdır.

Kafedrada “Patoloji və klinik biokimya”, “Klinik-laborator diaqnostika”, “Biokimya”, “Klinik biokimya”, “Su-elektrolit və turşu-qələvi homeostazı. Metabolizm” və “Eksperimental biokimya” istiqamətlərində tədris fəaliyyəti elmi-tədqiqat nəticələrinin gələcək həkim və rezidentlərin hazırlığına ötürülməsi üçün əlverişli akademik mühit yaradır. Hesabatda 2025/2026-cı tədris ilində müxtəlif klinik ixtisaslar üzrə 42 rezidentin kafedrada nəzəri və təcrübi biliklərə yiyələndiyi göstərilir.

11. Elmi fəaliyyətin praktik və akademik əhəmiyyəti

Kafedrada aparılan tədqiqatların elmi əhəmiyyəti xəstəliklərin patogenezinin molekulyar və biokimyəvi səviyyədə izahına, klinik-laborator göstəricilərin informativliyinin qiymətləndirilməsinə və müxtəlif patologiyalarda metabolik dəyişikliklərin sistemləşdirilməsinə əsaslanır. Hematoloji, endokrin, onkoloji, kardiometabolik, renal və digər xəstəliklərin vahid biokimyəvi yanaşma ilə araşdırılması kafedranın elmi profilinin əsas xüsusiyyətlərindəndir.

Praktik baxımdan bu tədqiqatlar laborator diaqnostikanın elmi əsaslarının genişləndirilməsi, erkən və proqnostik biomarkerlərin qiymətləndirilməsi, biokimyəvi nəticələrin klinik interpretasiyasının təkmilləşdirilməsi və elmi biliklərin praktik səhiyyəyə ötürülməsi üçün əhəmiyyət daşıyır. Akademik baxımdan isə doktorant və dissertantların hazırlanması, tələbə elmi fəaliyyətinin təşkili, məqalə və tezislərin nəşri, konfranslarda iştirak və elmi cəmiyyətlərdə təmsilçilik kafedranın elmi məktəbinin davamlılığını təmin edir.

12. Perspektiv elmi inkişaf istiqamətləri

2025/2026-cı tədris ili üzrə hesabatda elmi-tədqiqat sahəsində əldə olunan irəliləyişlərlə yanaşı, planlı və fundamental tədqiqatların vaxtında və yüksək səviyyədə yerinə yetirilməsinin zəruriliyi vurğulanır. Həmçinin maddi-texniki imkanların, reaktiv və avadanlıq təminatının gücləndirilməsi elmi fəaliyyətin səmərəliliyinin artırılması üçün vacib məsələ kimi göstərilir.

Hesabatda əks olunan mövcud tədqiqat portfelinə əsasən kafedranın perspektiv elmi inkişafı aşağıdakı istiqamətlər üzrə davam etdirilə bilər:

  • biokimyəvi və molekulyar-genetik analizlərin daha sıx inteqrasiyası və kompleks tədqiqat dizaynlarının genişləndirilməsi;
  • hematoloji, onkoloji, endokrin və kardiometabolik xəstəliklərdə diaqnostik və proqnostik biomarkerlərin tədqiqinin davam etdirilməsi;
  • gen polimorfizmləri ilə biokimyəvi fenotip arasındakı əlaqələrin daha geniş xəstə qruplarında qiymətləndirilməsi;
  • oksidativ stress, iltihab, adipokinlər və metabolik disfunksiya arasında qarşılıqlı əlaqələrin sistemli öyrənilməsi;
  • elmi-tədqiqat laboratoriyasının biokimyəvi və immunoferment imkanlarının, reagent və cihaz təminatının gücləndirilməsi;
  • doktorant, dissertant, magistrant və tələbələrin elmi layihələrə daha geniş cəlb edilməsi;
  • elmi nəticələrin yüksək səviyyəli beynəlxalq jurnallarda dərcinin və beynəlxalq konfranslarda təqdimatının genişləndirilməsi;
  • universitetdaxili multidissiplinar əməkdaşlığın və klinik strukturlarla elmi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi.

13. Nəticə

Bioloji kimya kafedrasının elmi fəaliyyəti müxtəlif patoloji vəziyyətlərin biokimyəvi və molekulyar-genetik mexanizmlərinin öyrənilməsini əsas elmi xətt kimi birləşdirən geniş və multidissiplinar tədqiqat sistemidir. Kafedrada hematologiya və dəmir mübadiləsindən molekulyar onkologiyaya, autoimmun tireoiditdən metabolik sindroma, sümük metabolizmindən reproduktiv və neonatal biokimyaya qədər müxtəlif elmi istiqamətlər üzrə tədqiqatlar aparılır.

Elmi-tədqiqat laboratoriyasının fəaliyyəti, elmi kadrların hazırlanması, Tələbə Elmi Cəmiyyətinin işi, elmi nəşrlər, respublika və beynəlxalq konfranslarda iştirak, elmi təşkilatlarda təmsilçilik və praktik səhiyyə ilə əlaqələr kafedranın elmi fəaliyyətinin qarşılıqlı tamamlayan komponentləridir. Bu fəaliyyət fundamental biokimyəvi biliklərin klinik problemlərin həllinə yönəldilməsi, yeni elmi kadrların yetişdirilməsi və elm-təhsil-praktika inteqrasiyasının inkişaf etdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.